Lootboxy to kasyno dla dzieci. Dlaczego Ministerstwo Finansów nic z tym nie robi?

Czym są lootboxy i dlaczego budzą kontrowersje?

Lootboxy to cyfrowe skrzynki, które można znaleźć w wielu grach komputerowych. Gracze mogą je zdobywać w trakcie rozgrywki lub nabywać za prawdziwe pieniądze. Zawartość skrzynek jest generowana losowo, a wśród możliwych nagród znajdują się przedmioty o różnej wartości, których ceny na wtórnym rynku mogą osiągać nawet pół miliona złotych.

Oprócz skrzynek związanych z fabułą gry, istnieją również zewnętrzne platformy umożliwiające otwieranie lootboxów za prawdziwe pieniądze, oferując nagrody w postaci skinów do broni czy skórek do postaci.

Tego typu strony działają na zasadzie kasyn online, gdzie użytkownik kupuje skrzynkę i liczy na wartościowy łup. Różnica polega na tym, że w przypadku tradycyjnych gier komputerowych szansa na zdobycie danego przedmiotu jest ustalana przez twórców, a w zewnętrznych lootboxach system losowości często pozostaje nieprzejrzysty, a prawdopodobieństwo wygrania może być manipulowane.

Stanowisko Ministerstwa Finansów: lootboxy to nie hazard?

Polskie prawo definiuje gry hazardowe jako gry losowe, zakłady wzajemne, gry w karty oraz gry na automatach. Wątpliwości pojawiają się w przypadku lootboxów, ponieważ ustawa nie wymienia ich wprost jako formy hazardu.

Jak wyjaśnia Ministerstwo Finansów, „katalog nie wymienia gier, które wykorzystują w swojej formule tzw. lootboxy. Ustalenie czy dane przedsięwzięcie spełnia wszystkie przesłanki określonej gry hazardowej wynikające z definicji zawartej w przepisach UGH jest możliwe po przeprowadzeniu czynności sprawdzających przez właściwy organ KAS.”

Resort finansów utrzymuje więc, że lootboxy nie spełniają definicji gier hazardowych. Również w odpowiedzi na interpelację poselską nr 4559 z 2023 roku organ stwierdził: „W ocenie Ministerstwa Finansów tzw. lootboxy to zagadnienie wielowątkowe, będące konsekwencją dynamicznego rozwoju Internetu i rynku gier komputerowych, wykraczające poza obszar gier hazardowych, obejmujące aspekty z zakresu m.in. regulacji usług elektronicznych, ochrony zdrowia i prawa ochrony konsumenta.”

Czym różni się Keydrop od innych stron?

Jednocześnie w 2023 roku Ministerstwo Finansów zdecydowało się na blokadę platformy Keydrop. Decyzja ta sugeruje, że niektóre systemy lootboxów mogą być jednak uznawane za hazard.

Jako redakcja iGaming Polska zwróciliśmy się do Ministerstwa Finansów z pytaniami o powody blokady strony Keydrop, konkretne funkcjonalności przesądzające o jej hazardowym charakterze oraz kwalifikację nielegalnych gier organizowanych na tej platformie.

Odpowiedzi otrzymaliśmy po dwóch tygodniach. – W przypadku strony internetowej keydrop.com ustalono, że domena jest wykorzystywana do urządzania gier hazardowych niezgodnie z przepisami prawa i jest dostępna dla użytkowników sieci Internet na terytorium RP. Na stronie internetowej działającej w domenie keydrop.com zidentyfikowano zjawisko łączenia sprzedaży skrzynek z wirtualnymi przedmiotami z ofertą uczestnictwa w grach spełniających definicje gier hazardowych określonych w art. 1 ust. 2 UGH – wyjaśniło Ministerstwo Finansów.

Powstaje więc pytanie – dlaczego pozostałe serwisy działające na identycznych zasadach wciąż funkcjonują bez przeszkód? Mowa tutaj m.in. o CSGOSKINS, Hellcase, CaseHug czy G4Skins skierowanych do graczy Counter Strike’a.

Jak przekazuje Ministerstwo Finansów, powodem jest konieczność przeprowadzenia szczegółowej analizy każdej witryny pod kątem spełniania ustawowych kryteriów hazardu. Organ podkreśla, że „jedynie jednoznaczne ustalenie spełnienia ustawowych kryteriów tych gier kwalifikuje daną domenę do umieszczenia w Rejestrze domen. KAS na bieżąco monitoruje witryny oferujące skrzynki z losową zawartością wirtualnych przedmiotów i analizuje je pod kątem udostępniania usług naruszających przepisy UGH.”

Nie uzyskaliśmy również odpowiedzi na pytanie, czy decyzja o blokadzie Keydropa była związana z udostępnieniem opcji tzw. „upgradera”, w której użytkownik ryzykuje utratę całej kwoty przeznaczonej na grę. W przeciwieństwie do innych trybów, gdzie każda skrzynka gwarantuje nagrodę o nieznanej wartości, w „upgraderze” istnieje możliwość całkowitej straty.

Ministerstwo Finansów ograniczyło się do stwierdzenia, że „czynności i postępowanie prowadzone w związku z wpisem nazwy domeny internetowej do Rejestru domen są objęte tajemnicą skarbową, a zatem informacje gromadzone i przetwarzane przez organy Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) mogą być udostępniane wyłącznie podmiotom i osobom wskazanym w art. 298 i art. 299 ustawy Ordynacja podatkowa.”

Nieograniczone stawki i podkręcony drop – jak działają strony z lootboxami?

Jednym z głównych problemów związanych z lootboxami jest brak regulacji dotyczących przejrzystości mechanizmu losowości, limitów stawek czy odpowiedzialnej gry. W kasynie online oraz u legalnych bukmacherów gracze mają dostęp do narzędzi pozwalających kontrolować swoje wydatki – mogą ustalać limity depozytów, czas gry, a także korzystać z mechanizmów samowykluczenia.

W lootboxach takich zabezpieczeń nie ma. Gracz może wydać nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych jednym kliknięciem myszki, nie mając żadnych ostrzeżeń ani ograniczeń.

Co więcej, platformy oferujące lootboxy często manipulują dropem. Popularni streamerzy i influencerzy promują tego typu strony, korzystając z kont z podkręconymi szansami na wygraną, co buduje fałszywe przekonanie o tym, że przeciętny użytkownik szybko się dorobi fortuny. W rzeczywistości algorytmy lootboxów są zaprojektowane tak, by użytkownicy tracili pieniądze, a tylko nieliczni zdobywali cenne nagrody.

Dodatkowo w przeciwieństwie do legalnych operatorów hazardowych, lootboxy działają poza jakąkolwiek kontrolą państwa. Bukmacherzy muszą spełniać szereg wymogów, aby otrzymać licencję. W przypadku lootboxów, które nie wpisują się w definicję gier hazardowych, gracz nie ma żadnej gwarancji, że system działa uczciwie, a mechanizm losowania nie został zaprogramowany w sposób uniemożliwiający rzeczywistą wygraną.

To sprawia, że lootboxy są wyjątkowo niebezpieczne, zwłaszcza dla najmłodszych, którzy mogą wpaść w spiralę niekontrolowanych wydatków, nieświadomi, że ich szanse na wartościowy drop są w rzeczywistości minimalne.

Jak wygląda sytuacja w innych krajach?

Podczas gdy w Polsce temat lootboxów wciąż jest zamiatany pod dywan, inne kraje Unii Europejskiej stopniowo zaostrzają przepisy i zaczynają traktować je jak formę hazardu. Niektóre państwa już wprowadziły surowe regulacje, natomiast inne są na etapie debat i projektów ustaw.

Belgia

Belgia ma najbardziej rygorystyczne podejście do lootboxów w Europie. Od 2018 roku uznaje je za formę hazardu i zakazuje sprzedaży gier zawierających płatne skrzynki losowe. Belgijska Komisja ds. Gier nałożyła surowe kary – za naruszenie przepisów grożą grzywny do 800 000 euro, a nawet kara więzienia dla wydawców.

Austria

Austria nie wprowadziła jeszcze ogólnokrajowego zakazu, ale sądy coraz częściej uznają lootboxy za formę hazardu. Przełomowy wyrok dotyczył gry FIFA, gdzie gracz wygrał sprawę przeciwko Sony i odzyskał pieniądze za zakup paczek z kartami.

Holandia

W Holandii toczy się debata na temat zakazu lootboxów. Wiele partii politycznych popiera ich regulację, a w parlamencie przyjęto wnioski wzywające do zakazu. Jednak w marcu 2023 roku Rada Stanu orzekła, że lootboxy nie spełniają obecnych kryteriów hazardu, co skomplikowało proces legislacyjny.

Niemcy

Niemcy nie zakazały lootboxów, ale podlegają one ścisłemu nadzorowi. Gry zawierające skrzynki losowe muszą mieć odpowiednie oznaczenie na opakowaniu, co wpływa na ich klasyfikację wiekową przez USK. Pojawiły się także propozycje wprowadzenia limitów wydatków oraz obowiązkowej weryfikacji tożsamości, jednak na razie nie zostały one wdrożone. W Bremie zaproponowano całkowity zakaz lootboxów, ale inicjatywa nie ma jeszcze skutków prawnych.

Hiszpania

Hiszpania pracuje nad nowymi regulacjami, które mają objąć lootboxy mechanizmami ochronnymi. Projekt ustawy z 2022 roku zakłada uznanie lootboxów za formę hazardu oraz zakaz ich sprzedaży osobom poniżej 18. roku życia. Nowe przepisy mają także wprowadzić mechanizmy samowykluczenia i weryfikację wieku. Regulacje obejmą jednak tylko te lootboxy, których nagrody można wymieniać między użytkownikami, co oznacza, że wiele gier wciąż pozostanie poza kontrolą.

Finlandia

Finlandia dopiero analizuje temat lootboxów. Proponowane zmiany w prawie miałyby objąć skrzynki losowe definicją „wirtualnych zysków”, niezależnie od tego, czy ich nagrody mają realną wartość pieniężną.

Szwecja

Szwecja rozważa, czy lootboxy powinny zostać uznane za loterię w ramach istniejących przepisów hazardowych. Jeśli przedmioty z lootboxów można wymieniać na prawdziwe pieniądze, mogłyby podlegać ustawie hazardowej. Jednak złożoność prawna i konieczność zmian w ustawodawstwie spowodowały opóźnienia w regulacji tego sektora.

Problematyka lootboxów została także dostrzeżona przez Parlament Europejski w kontekście wpływu na funkcjonowanie jednolitego rynku i ochrony praw konsumenta, gdyż ze zjawiskiem lootboxów mierzą się także inne państwa członkowskie UE. Parlament Europejski m.in. zaapelował o większą przejrzystość ze strony twórców gier wideo w odniesieniu do mechanizmów typu lootbox, w tym o informowanie prostym językiem o tym, jak funkcjonują algorytmy.

Lootboxy powinny trafić na listę domen zakazanych

Obecna sytuacja pokazuje, że lootboxy funkcjonują w Polsce w swoistej próżni prawnej. Z jednej strony Ministerstwo Finansów blokuje wybrane platformy, z drugiej nie dostrzega problemu w identycznych mechanizmach stosowanych na innych stronach. Efektem tego jest brak skutecznej ochrony konsumentów, a przede wszystkim dzieci i młodzieży, którzy stanowią główną grupę docelową tego rodzaju usług.

Jedynym skutecznym rozwiązaniem tego problemu jest wpisanie stron oferujących lootboxy do rejestru domen zakazanych. Takie działanie pozwoliłoby wyeliminować najbardziej szkodliwe praktyki i ograniczyć dostęp do nieuregulowanego hazardu. Polska powinna podążyć śladem Belgii i usunąć lukę prawną dla hazardowych krzaków z Gruzji, Cypru i Malty.

Nie można dłużej ignorować skali tego problemu. W obliczu naukowych dowodów na szkodliwość lootboxów oraz przykładów z innych krajów, dalsze unikanie regulacji może prowadzić jedynie do wzrostu liczby osób uzależnionych od hazardu. Ministerstwo Finansów powinno podjąć stanowcze działania, aby chronić polskie dzieci.