Lula to zrobił. Prezydent Brazylii zamknął z dnia na dzień miliardowy rynek

Co obejmuje zakaz

Środek kończy działalność, oferowanie, pośrednictwo i reklamę zakładów o stałych kursach na terenie całej Brazylii. Obejmuje zakłady sportowe oraz gry online, zarówno naziemne, jak i wirtualne, a także autoryzacje wydane przez stany i Dystrykt Federalny obok federalnych. Inne formy loterii, już dopuszczone prawem, pozostają nietknięte.

Decyzję ogłosił w São Paulo pełniący obowiązki ministra finansów Dario Durigan. Przedstawił wcześniejsze działania resortu na rzecz uregulowania sektora oraz środki podejmowane po to, by chronić rodziny przed zadłużeniem, a następnie stwierdził, że te działania nie zadziałały. W tle jest kalendarz polityczny: do pierwszej tury wyborów prezydenckich zostało dziewięć dni.

Kalendarz wygaszania co do dnia

Rząd opublikował harmonogram, który nie pozostawia operatorom pola na negocjacje. Od 25 września nie wolno przyjmować nowych depozytów ani zawierać nowych umów reklamowych i sponsorskich. Do godziny 23:59 5 października gracze mogą dobrowolnie wypłacać środki, a operatorzy mają obowiązek usunąć materiały reklamowe i sponsorskie z nośników fizycznych i z przestrzeni zewnętrznej.

6 października serwisy i aplikacje gasną. Dzień później i 8 października operatorzy mają przekazać bankom informację o pozostałych saldach graczy, w podziale na numery CPF. Między 9 a 14 października banki zwracają pieniądze, niezależnie od tego, czy gracz złożył wniosek. Od 14 października, jeśli cokolwiek uniemożliwi bankowi wypłatę, środki przejmuje państwowy Caixa Econômica Federal i to on prowadzi zwroty.

Nadzór i kary

Środek powołuje Instytucjonalny Komitet do spraw Inspekcji i Zwalczania Nielegalnych Zakładów, koordynowany przez Kancelarię Prezydenta. Ministerstwo Finansów uruchamia wirtualne laboratorium do identyfikowania nieprawidłowych platform, a nadzór loteryjny notyfikuje krajowego regulatora telekomunikacji Anatel, który blokuje domeny. Obok tego przewidziano usuwanie aplikacji i ograniczenia płatności.

Kary zaczynają się od upomnienia, a kończą na grzywnach do 2 mld reali, czyli około 338 mln euro, oraz częściowym lub całkowitym zawieszeniu działalności.

Tekst rozstrzyga kwestię, która dla operatorów była najważniejsza. Autoryzacje wygasają z przyczyn interesu publicznego i nie rodzą prawa do rekompensaty. Wprost zapisano, że nie obejmuje to utraconych zysków, poniesionych inwestycji ani oczekiwania, że działalność będzie kontynuowana.

„Wygaśnięcie autoryzacji następuje ze względu na interes publiczny i nie tworzy prawa do odszkodowania za utracone zyski, poniesione inwestycje ani za oczekiwanie, że działalność będzie kontynuowana. Nie tworzy też prawa do zwrotu opłat licencyjnych, w całości ani w części”.

Skala opłat pokazuje, o co toczy się spór. Brazylia przyznała 85 autoryzacji po 30 mln reali każda, co daje 2,55 mld reali, czyli około 431 mln dolarów. Każda obowiązywała pięć lat i pozwalała prowadzić do trzech marek.

Branża idzie do sądu

Stowarzyszenie ANJL zapowiedziało, że już podejmuje kroki prawne zmierzające do obalenia środka. Jego prezes w wypowiedzi dla BBC News Brasil nie wykluczył roszczeń o szkody materialne i moralne, wskazując, że żądanie zwrotu obejmowałoby więcej niż 30 mln reali za samą licencję. Według stowarzyszenia zakaz oddaje około 30 mln graczy rynkowi nielegalnemu, a sam ruch ocenia jako nastawiony wyłącznie na korzyść wyborczą.

Drugie z ugrupowań branżowych, IBJR, twierdzi, że zamknięcie rynku tak krótko po jego uruchomieniu przyniesie poważne skutki ekonomiczne i prawne oraz zaprzepaści dorobek formalizowania działalności, która istniała wcześniej. Jego prezes nazwał decyzję poważnym sygnałem niepewności prawnej dla tych, którzy zaufali regułom ustanowionym przez państwo. Organizacja zapowiedziała drogę sądową o zwrot opłat licencyjnych i poniesionych inwestycji.

Argument konstytucyjny

W sporze pojawiają się dwa zarzuty natury ustrojowej. Prawnik doradzający ANJL przekonuje, że temat należy do Kongresu, a nie do środka tymczasowego, bo brakuje pilności wymaganej dla tej formy. Specjalista od prawa cyfrowego zwraca uwagę, że to Kongres stworzył ramy zakładów, a środek tymczasowy je demontuje, co uderza w pewność prawa. Oba stanowiska prowadzą do tego samego wniosku: spór trafi do Sądu Najwyższego.

Środek tymczasowy wymaga zatwierdzenia przez Kongres. Izby mają na to 60 dni, z możliwością przedłużenia o kolejne 60, przy czym zegar zatrzymuje się na czas przerwy świątecznej. Ostateczne głosowanie może więc wypaść dopiero na początku 2027 roku.

Rząd przygotował też osobny projekt ustawy, który ma wprowadzić odpowiedzialność karną, ponieważ środek tymczasowy nie może regulować prawa karnego. Propozycja przewiduje kary od czterech do sześciu lat pozbawienia wolności.

Liczby po obu stronach

Ministerstwo Finansów szacuje, że zakaz kosztuje budżet około 12 mld reali rocznie (około 2,4 mld dolarów). Dla porównania federalna służba skarbowa zebrała od sektora 9,95 mld reali w 2025 roku (około 1,99 mld dolarów), a regulowani operatorzy zapłacili 8,7 mld reali między styczniem a lipcem 2026 roku (około 1,74 mld dolarów).

Branża przedstawia własne wyliczenia. IBJR, powołując się na badanie LCA Consultores i Instituto Locomotiva, wskazuje, że w latach 2027–2030 zagrożone jest od 58 do 73 mld reali przyszłych przychodów (około 11,6–14,6 mld dolarów), czyli od około 9,8 do 12,3 mld euro, a do tego dochodzi co najmniej 2,55 mld reali bezpośredniego ryzyka prawnego związanego z opłatami licencyjnymi (około 510 mln dolarów).

Kto straci najwięcej?

JPMorgan wskazał spółki giełdowe najbardziej narażone na skutki zakazu. Na pierwszym miejscu znalazł się Evolution, dla którego Brazylia odpowiada za około 9 proc. sprzedaży. Dalej Allwyn, gdzie działalność Betano daje od 6 do 7 proc. EBITDA, a także Entain i Flutter.

To o tyle istotne, że część tych podmiotów działa także na rynkach europejskich, w tym w Polsce, choć w innym modelu niż bezpośrednia licencja na zakłady. Skala wycofania z Brazylii przełoży się więc na wyniki grup, których akcje są notowane w Europie.

Polityka w tle

Kandydat prawicy Flávio Bolsonaro, który w sondażach idzie blisko Luli, nazwał środek populistycznym, hipokrytycznym i motywowanym politycznie. Co ciekawe, posłanka jego własnej partii złożyła miesiąc wcześniej własny projekt zakazujący zakładów sportowych, dający operatorom 180 dni na wycofanie się.

Lula od tygodnia odrzuca zastrzeżenia. Brazylijskie kluby, w tym Corinthians, Palmeiras i Flamengo oraz sześć innych, prosiły go o ponowne rozważenie decyzji, ostrzegając przed utratą pieniędzy sponsorskich. Prezydent odpowiedział, że brazylijski futbol poradzi sobie bez pieniędzy bukmacherów, a ligi rozwinęły z operatorami toksyczną relację.

„To nie wojna, to decyzja”.

Betano, które ma prawa do nazwy rozgrywek Brasileirão Série A i Copa do Brasil oraz sponsoruje Flamengo, poinformowało kluby, że ich umowy wygasną automatycznie w momencie wydania środka.

W tym samym dniu Lula ogłosił program oddłużania gospodarstw domowych. Rząd przeprowadzi w listopadzie aukcję, na której wyda 15 mld reali, czyli około 2,54 mld dolarów, na wykup przeterminowanych kredytów o wartości do 150 mld reali (około 30 mld dolarów), około 25,4 mld euro, z dyskontem co najmniej 90 proc., obejmując mniej więcej połowę kwalifikującego się długu.